ĐỊNH NGHĨA

Thỉnh thoảng, lo âu là một phần bình thường của cuộc sống. Bạn có thể cảm thấy lo lắng khi phải đối mặt với một vấn đề trong công việc, trước khi làm một bài thi hay trước khi đưa ra một quyết định quan trọng. Nhưng các rối loạn lo âu bao hàm nhiều hơn lo lắng hoặc sợ hãi nhất thời. Với một người bị rối loạn lo âu, sự lo lắng không hết và có thể ngày càng nặng hơn theo thời gian, những cảm xúc này ảnh hưởng đến các hoạt động hằng ngày như làm việc, học tập và các mối quan hệ. Rối loạn lo âu bao gồm nhiều loại khác nhau như: rối loạn lo âu lan tỏa, rối loạn hoảng sợ, rối loạn lo âu xã hội.

Theo (DSM -IV-TR) rối loạn lo âu có thể bao gồm: (1) Rối loạn hoảng sợ có hoặc không có chứng sợ khoảng trống, (2) Rối loạn sợ khoảng trống (3) Rối loạn ám ảnh đặc hiệu; (4) Rối loạn ám ảnh sợ xã hội; (5) Rối loạn ám ảnh nghi thức (OCD), (5) Rối loạn stress sau sang chấn (PTSD), (6) Phản ứng stress cấp, và (7) Rối loạn lo âu lan tỏa (GAD).

CÁC DẤU HIỆU VÀ TRIỆU CHỨNG

Các dấu hiệu và triệu chứng lo âu thường gặp bao gồm:

  • Cảm thấy lo lắng, bồn chồn hoặc căng thẳng
  • Có một cảm giác sắp xảy ra nguy hiểm, hoảng sợ hay diệt vong
  • Tăng nhịp tim
  • Thở nhanh (tăng thông khí)
  • Đổ mồ hôi
  • Run sợ
  • Cảm thấy yếu hoặc mệt mỏi
  • Khó tập trung hoặc suy nghĩ về bất cứ điều gì khác hơn là lo lắng hiện tại
  • Khó ngủ
  • Rối loạn tiêu hoá
  • Gặp khó khăn trong kiểm soát lo lắng
  • Né tránh những thứ gây ra sự lo lắng

Một số loại rối loạn lo âu tồn tại:

Chứng sợ khoảng trống: là một loại rối loạn lo âu, trong đó bạn lo sợ và thường tránh những nơi hoặc những tình huống có thể khiến bạn hoảng sợ và làm cho bạn cảm thấy bị mắc kẹt, không nơi nương tựa hoặc xấu hổ.

Rối loạn lo âu do một bệnh cơ thể bao gồm các triệu chứng lo âu căng thẳng hay hoảng loạn đang trực tiếp gây ra bởi một vấn đề sức khỏe thể chất.

Rối loạn lo âu lan toả bao gồm sự lo lắng dai dẳng, quá nhiều và lo lắng về các hoạt động hoặc các sự kiện – thậm chí thông thường, các vấn đề thông thường. Điều lo ngại là không tương xứng với hoàn cảnh thực tế, rất khó để kiểm soát và ảnh hưởng đến cách bạn cảm thấy cơ thể bạn như thế nào. Lo âu này hay phối hợp cùng trầm cảm.

Rối loạn hoảng sợ liên quan đến tập lặp đi lặp lại của cảm xúc đột ngột của sự lo âu căng thẳng và sợ hãi hay khủng hoảng mà đạt tới đỉnh cao trong vòng vài phút (cơn hoảng sợ). Bạn có thể có những cảm giác nguy hiểm sắp xảy ra, khó thở, đau ngực, hoặc tim đập nhanh. Những cơn hoảng sợ có thể dẫn đến lo lắng về rằng chúng có thể xảy ra một lần nữa hoặc tránh những tình huống mà ở đó họ bị xuất hiện cơn.

Trạng thái không nói ra được chọn lọc là một thất bại nhất thời của trẻ em trong việc nói chuyện trong những tình huống nhất định, như trường học, ngay cả khi họ có thể nói trong các tình huống khác, chẳng hạn như ở nhà với các thành viên trong gia đình. Điều này có thể gây trở ngại cho trường học, công việc và hoạt động xã hội.

Rối loạn lo âu chia ly là một rối loạn đặc trưng bởi thời thơ ấu được đặc trưng bởi lo lắng quá nhiều không tương xứng với phát triển của trẻ và liên quan đến tách khỏi cha mẹ hoặc những người có vai trò của cha mẹ.

Rối loạn lo âu xã hội (ám ảnh xã hội) liên quan đến mức độ cao của sự lo lắng, sợ hãi và tránh các tình huống xã hội do cảm giác xấu hổ, tự ý thức và mối quan tâm về việc bị phán xét hoặc bị đánh giá tiêu cực bởi những người khác.

Ám ảnh sợ đặc hiệu được đặc trưng bởi sự lo âu khi bạn đang tiếp xúc với một đối tượng hoặc tình huống cụ thể và mong muốn tránh nó. Ám ảnh sợ đặc hiệu có thể gây ra các cơn hoảng sợ.

Rối loạn lo âu liên quan sử dụng chất được đặc trưng bởi các triệu chứng lo âu hoặc hoảng sợ mà là một kết quả trực tiếp của lạm dụng chất, uống thuốc, gây ra do tiếp xúc với một chất hoặc khi cai chất.

Các rối loạn lo âu khác.

KHI NÀO CẦN GẶP BÁC SĨ

Đi khám bác sĩ nếu:

  • Bạn cảm thấy như bạn đang lo lắng quá nhiều và nó ảnh hưởng tới công việc, các mối quan hệ của bạn hoặc cuộc sống của bạn.
  • Sự sợ hãi, lo lắng hoặc lo âu của bạn gây khó chịu cho bạn và khó kiểm soát
  • Bạn cảm thấy chán nản, có rắc rối với rượu hoặc sử dụng ma túy, hoặc có vấn đề sức khỏe tâm thần khác cùng với lo âu
  • Bạn nghĩ lo lắng của bạn có thể gây ra do một vấn đề sức khỏe thể chất.
  • Bạn có ý nghĩ hoặc hành vi tự tử – Trong trường hợp này, tìm cách điều trị khẩn cấp ngay lập tức

Lo lắng của bạn có thể không tự hết, và có thể tồi tệ hơn theo thời gian nếu bạn không tìm sự giúp đỡ. Đi khám bác sĩ hoặc một chuyên gia sức khỏe tâm thần trước khi sự lo âu của bạn trở nên tồi tệ. Sẽ là dễ dàng hơn để điều trị nếu bạn nhận được giúp đỡ sớm.

NGUYÊN NHÂN

Các nguyên nhân của rối loạn lo âu thực sự rõ ràng. Trải nghiệm cuộc sống như sự kiện gây sang chấn xuất hiện để kích hoạt các rối loạn lo âu ở những người đã có xu hướng lo lắng. Đặc điểm thừa kế cũng có thể là một yếu tố.

Nguyên nhân y tế

Đối với một số người, sự lo lắng có thể liên quan đến một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Trong một số trường hợp, các dấu hiệu và triệu chứng lo âu là những chỉ báo đầu tiên của một căn bệnh cơ thể. Nếu bác sĩ nghi ngờ lo lắng của bạn có thể có một nguyên nhân bệnh, họ có thể làm các xét nghiệm để tìm nguyên nhân của vấn đề.

Ví dụ về các vấn đề y tế có thể gây ra lo lắng bao gồm:

  • Bệnh tim
  • Bệnh tiểu đường
  • các vấn đề về tuyến giáp, như cường giáp
  • rối loạn hô hấp, chẳng hạn như bệnh tắc nghẽn mãn tính (COPD) và hen suyễn
  • Lạm dụng hoặc cai ma túy
  • Cai rượu, thuốc chống lo âu (benzodiazepines) hoặc các thuốc khác
  • Đau mãn tính hoặc hội chứng ruột kích thích
  • Khối u hiếm sản xuất hoocmon “chiến đấu hoặc bỏ chạy”
  • Đôi khi sự lo lắng có thể là một tác dụng phụ của một số thuốc.

Lo âu có thể là do một bệnh cơ thể, nếu:

  • Bạn không có người thân bị rối loạn lo âu
  • Khi bạn còn trẻ bạn không bị rối loạn lo âu
  • Bạn không né tránh những một số thứ hoặc một số tình huống chỉ vì lo lắng
  • Lo lẳng xuất hiện đột ngột không liên quan đến các sự kiện cuộc sống và bạn không có tiền sử lo âu trước đó.

CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ

Sang chấn. Trẻ em phải chịu đựng sự lạm dụng hoặc sang chấn hoặc đã chứng kiến các sự kiện đau thương ​​có nguy cơ cao phát triển một rối loạn lo âu tại một số thời điểm trong cuộc sống. Người lớn đã trải nghiệm một sự kiện đau buồn cũng có thể phát triển các rối loạn lo âu.

Căng thẳng do bị bệnh. Có một tình trạng sức khỏe hoặc bệnh nặng có thể gây ra lo lắng nhiều về các vấn đề như điều trị và tương lai của bạn.

Căng thẳng tích tụ. Một sự kiện lớn hay một sự tích tụ của các tình huống căng thẳng nhỏ hơn có thể gây ra sự lo lắng quá mức – ví dụ, một cái chết trong gia đình, làm việc căng thẳng hay lo lắng liên tục về tài chính.

Nhân cách. Những người có các loại cá tính nào đó là dễ bị rối loạn lo âu hơn những người khác.

Rối loạn sức khỏe tâm thần khác. Những người bị rối loạn sức khỏe tâm thần khác, chẳng hạn như trầm cảm, thường cũng có một rối loạn lo âu.

Có người thân ruột thịt bị rối loạn lo âu. Rối loạn lo âu có thể mang yếu tố gia đình.

Ma túy hoặc rượu. lạm dụng hoặc cai chất ma tuý, rượu có thể gây ra hoặc làm trầm trọng thêm lo âu.

CÁC BIẾN CHỨNG

Lo âu có thể dẫn đến, hoặc làm xấu hơn, các rối loạn tâm thần hoặc các bệnh cơ thể khác.

  • Trầm cảm (mà thường xảy ra với một rối loạn lo âu) hoặc rối loạn sức khỏe tâm thần khác
  • Lạm dụng chất gây nghiện
  • Khó ngủ (mất ngủ)
  • Vấn đề tiêu hóa
  • Nhức đầu và đau mãn tính
  • Cô lập xã hội
  • Các vấn đề hoạt động ở trường học hoặc nơi làm việc
  • Kém chất lượng của cuộc sống
  • Tự sát

CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ

Rối loạn lo âu thường được điều trị bằng liệu pháp tâm lý, thuốc, hoặc cả hai.

Liệu pháp tâm lý

Liệu pháp tâm lý hay “liệu pháp nói chuyện” có hiệu quả cho những người bị rối loạn lo âu. Để có hiệu quả, tâm lý trị liệu phải phù hợp với từng rối loạn lo âu đặc hiệu của người đó và phù hợp với nhu cầu của mình. Một “tác dụng phụ” điển hình của liệu pháp tâm lý là những khó chịu tạm thời khi nghĩ về việc đối mặt với các hoàn cảnh gây lo sợ.

Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT)

Liệu pháp nhận thức hành vi là một loại liệu pháp tâm lý có tác dụng với những người bị rối loạn lo âu, hướng dẫn cho một người bị rối loạn lo âu những cách suy nghĩ, ứng xử và phản ứng đối với những tác nhân gây lo âu và hoàn cảnh gây lo sợ. CBT cũng có thể giúp mọi người học và thực hiện những kỹ năng xã hội cần thiết để điều trị rối loạn lo âu xã hội.

Hai thành phần độc lập của CBT dùng để điều trị rối loạn lo âu xã hội là liệu pháp nhận thức và liệu pháp phơi nhiễm. Liệu pháp nhận thức tập trung vào việc xác định, thách thức, và sau đó làm mất những suy nghĩ vô ích của các rối loạn lo âu.

Liệu pháp phơi nhiễm tập trung vào việc để bệnh nhân đối mặt với những nỗi sợ hãi ẩn dưới một rối loạn lo âu để giúp họ tham gia vào các hoạt động mà họ đã né tránh. Điều trị phơi nhiễm được sử dụng với các bài tập thư giãn và/ hoặc hình ảnh. Một nghiên cứu gọi là phân tích gộp (meta-analysis) vì nó kéo nhau tất cả các nghiên cứu trước đó và tính toán mức độ thống kê của các hiệu ứng kết hợp, phát hiện ra rằng liệu pháp nhận thức có giá trị hơn liệu pháp phơi nhiễm để điều trị rối loạn lo âu xã hội.

CBT có thể được tiến hành riêng lẻ hoặc với một nhóm những người có vấn đề tương tự nhau. Trị liệu nhóm đặc biệt hiệu quả cho chứng rối loạn lo âu xã hội. Các “bài tập về nhà” thường được phân công cho người tham gia hoàn thành giữa các buổi nói chuyện.

Tự trợ giúp hoặc hỗ trợ nhóm

Một số người bị rối loạn lo âu có thể hưởng lợi từ việc gia nhập một nhóm tự trợ giúp hoặc nhóm hỗ trợ và chia sẻ các vấn đề và những thành quả của họ với người khác. Nói chuyện qua internet cũng có thể có ích, nhưng những lời khuyên này nên được sử dụng một cách thận trọng vì những người quen qua internet đã thường không bao giờ nhìn thấy nhau và hiểu sai là phổ biến. Nói với một người bạn đáng tin cậy hoặc một giáo sĩ cũng có thể được hỗ trợ, nhưng nó không phải là một biện pháp thay thế đầy đủ cho chăm sóc từ một bác sĩ chuyên môn.

Kỹ thuật quản lý stress

Kỹ thuật quản lý căng thẳng và thiền có thể giúp những người bị rối loạn lo âu bình tĩnh và có thể làm tăng hiệu quả điều trị. Tuy có bằng chứng cho thấy các bài tập aerobic có tác dụng làm bình tĩnh, nhưng chất lượng của các nghiên cứu này không đủ mạnh để hỗ trợ việc sử dụng nó như một cách thức điều trị. Nên xem xét tránh một số loại thuốc có thể làm nặng thêm các triệu chứng của rối loạn lo âu như cafein, một số loại thuốc bị cấm và thậm chí một số thuốc không cần kê đơn điều trị cảm lạnh. Đến bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra trước khi dùng thêm bất cứ loại thuốc nào.

Gia đình có thể đóng vai trò quan trọng trong sự phục hồi của một người bị rối loạn lo âu. Lý tưởng nhất, các gia đình cần phải được hỗ trợ nhưng không giúp duy trì các triệu chứng của người thân của họ.

Điều trị thuốc

Thuốc không chữa khỏi rối loạn lo âu nhưng thường làm giảm triệu chứng. Thuốc chỉ có thể được kê đơn bởi một bác sĩ y khoa (chẳng hạn như một bác sĩ tâm thần hoặc một nhà chăm sóc sức khỏe ban đầu), nhưng một vài tiểu bang cho phép các nhà tâm lý kê đơn thuốc tâm thần.

Thuốc đôi khi được sử dụng như điều trị ban đầu của một rối loạn lo âu, hoặc chỉ được sử dụng nếu không có đủ đáp ứng với một đợt điều trị tâm lý. Trong nhiều nghiên cứu, người ta thường điều trị cho các bệnh nhân với sự kết hợp của liệu pháp tâm lý và thuốc để có kết quả tốt hơn so với những người chỉ điều trị bằng một phương pháp trên hoặc các phương pháp khác.

Các nhóm thuốc phổ biến nhất được sử dụng để điều trị các rối loạn lo âu là thuốc chống trầm cảm, thuốc giải lo âu, và thuốc chẹn Beta giao cảm (tham khảo Thuốc Tâm Thần). Cần biết rằng một số loại thuốc có hiệu quả chỉ khi chúng được uống đều đặn và các triệu chứng có thể tái phát nếu ngừng sử dụng thuốc.

Thuốc chống trầm cảm

Thuốc chống trầm cảm được sử dụng để điều trị trầm cảm, nhưng nó cũng có tác dụng điều trị rối loạn lo âu. Các thuốc này mất vài tuần để bắt đầu có hiệu quả và có thể gây ra tác dụng phụ như đau đầu, buồn nôn hay khó ngủ. Các tác dụng phụ thường không phải là một vấn đề đối với hầu hết mọi người, đặc biệt là nếu bắt đầu bằng liều thấp và tăng dần theo thời gian.

Lưu ý: Mặc dù thuốc chống trầm cảm được cho là an toàn và hiệu quả đối với nhiều người nhưng có thể nguy hiểm cho trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi. Một “hộp đen” cảnh báo-loại cảnh báo nghiêm trọng nhất của một đơn thuốc đã được thêm vào các nhãn của thuốc chống trầm cảm. Các nhãn hiệu cảnh báo rằng thuốc chống trầm cảm có thể gây ra cho một số người có ý nghĩ tự sát hoặc tự sát. Vì lý do này, bất cứ ai dùng thuốc chống trầm cảm cũng cần được theo dõi chặt chẽ, đặc biệt là khi họ lần đầu tiên dùng thuốc.

Thuốc giải lo âu

Thuốc giải lo âu giúp làm giảm các triệu chứng lo âu, các cơn hoảng sợ hoặc sợ hãi, lo lắng dữ dội. Loại thuốc giải lo âu thường gặp nhất là các benzodiazepine. Benzodiazepine là điều trị đầu tay cho rối loạn lo âu lan tỏa. Với rối loạn hoảng sợ hay ám ảnh xã hội (rối loạn lo âu xã hội), benzodiazepines thường là điều trị hàng thứ hai, sau các thuốc chống trầm cảm.

Các thuốc chẹn Beta

Các thuốc chẹn Beta như propranolol và atenolol cũng rất hữu ích trong việc điều trị các triệu chứng cơ thể của lo âu, đặc biệt là lo âu xã hội. Thuốc được sử dụng để kiểm soát nhịp tim nhanh, rung lắc, run rẩy, và đỏ mặt trong tình huống lo lắng.

Chọn đúng loại thuốc, đúng liều lượng và có kế hoạch điều trị hợp lý dựa trên từng ca bệnh và điều kiện y tế với sự chăm sóc của chuyên gia. Chỉ có bác sĩ chuyên khoa mới có thể giúp bạn quyết định xem xét khả năng hiệu quả mà thuốc mang lại có đáng với nguy cơ xảy ra tác dụng phụ. Bác sĩ có thể thử một vài loại thuốc trước khi tìm ra loại thuốc có tác dụng.

BẠN VÀ BÁC SĨ NÊN THẢO LUẬN:

  • Các thuốc hoạt động như thế nào mà có thể cải thiện các triệu chứng.
  • Lợi ích và tác dụng phụ của mỗi loại thuốc.
  • Nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng dựa trên bệnh sử của bạn.
  • Khả năng của các loại thuốc đòi hỏi phải thay đổi lối sống.
  • Chi phí của mỗi loại thuốc.
  • Các liệu pháp điều trị thay thế, các thuốc khác, các vitamin và các chất bổ sung mà bạn đang dùng và chúng ảnh hưởng đến điều trị của bạn như thế nào.
  • Ngừng thuốc như thế nào. Một số loại thuốc không thể dừng lại đột ngột, phải được giảm dần dưới sự theo dõi của bác sĩ.

 

CHÚ Ý: BẠN CÓ THỂ TỰ ĐÁNH GIÁ VỚI PHIÊN BẢN TỰ ĐỘNG TRÊN WEB TRONG MỤC TRẮC NGHIỆM TỰ ĐÁNH GIÁ.

 

 

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *